دیدگاههای اخیر

شبکه اطلاع رسانی مرآت استان سمنان شبکه اطلاع رسانی مرآت استان سمنان شبکه اطلاع رسانی مرآت استان سمنان شبکه اطلاع رسانی مرآت استان سمنان شبکه اطلاع رسانی مرآت استان سمنان شبکه اطلاع رسانی مرآت استان سمنان شبکه اطلاع رسانی مرآت استان سمنان شبکه اطلاع رسانی مرآت استان سمنان

تصویر روز

آخرین اخبار

یادداشت؛    
بررسی عوامل بیابان زایی و راهکارهای آن
تصاویر خبری استان سمنان با شبکه اطلاع رسانی مرآت
به مناسبت 27 خرداد روز جهانی مقابله با بیابان زایی علت ایجاد بیابان و راهکارهای مقابله با آن بررسی شد.

به گزارش مرآت؛ به دنبال خشكسالي ها و قحطي شديد و گسترده اواخر دهه 1960 و اوايل دهه 1970 میلادی در آفريقا ، موضوع بيابانزايي به عنوان يك معضل جهاني مطرح گرديد .

در اين زمينه سازمان ملل UNDP را به عنوان يك آژانس تخصصي بين المللي ، مأمور اقدامات وسيع اجرائي آموزشي مقابله با بيابانزايي در سطح چهار قاره آسيا ، آفريقا ، آمريكاي لاتين و اروپا نمود .

متعاقب آن پدیده بیابانزایی در کنفرانس سال 1992 سران در ریودوژانیرو به عنوان یکی ازچالش های عمده فرا روی جهان در قرن 21 مطرح گردید در این كنفرانس از جامعه جهاني خواسته شده است كه با موضوع بيابانزايي و خشكسالي بطور جدي برخورد شود.

در اين ارتباط سازمان ملل كميته اي بين الدول جهت تدوين كنوانسيون بين المللي مقابله با بيابانزايي راه اندازي نمود، اين كميته پس از 3 سال طي جلسات مختلف سرانجام در 17 ژوئن 1994 متن كنوانسيون مزبور را نهايي نمود .

بدین علت روز 17 ژوئن معادل 27 خرداد بعنوان روز جهانی مقابله با بیابانزایی نام گذاری شده است و در سال 1996 با عضویت 50 کشور رسما شروع به کار نمود. تعداد اعضای متعاهد این کنوانسیون در حال حاضر بالغ بر 195 کشور می باشد.

جمهوري اسلامي ايران سومين كشور  امضاء كننده اين معاهده در پاريس بوده و در مورخ 9/10/75 اين كنوانسيون از تصويب مجلس شوراي اسلامي گذشت و ايران رسماً بصورت يكي از اعضاي متعاهد آن درآمد 

 اين كنوانسيون مشتمل بر يك مقدمه و 4 الحاقيه براي مناطق آفريقا ، آسيا ، آمريكاي لاتين و كارائيب و شمال مديترانه است ، اين معاهده بر لزوم مشاركت ملي در كليه مراحل تدوين و اجراي برنامه اقدام ملي مقابله با بيابانزايي تأكيد داشته و عمده فعاليتها را در سطوح مختلف ملي و محلي حول محور بهبود معيشت ساكنين مناطق مبتلا به با استفاده از دانش و فن آوري بومي ، سنتي و فن آوري هاي نوين قرار داده است.

بیابان در استان سمنان

طبق تعریف سازمان جنگلها مراتع و آبخیزداری کشور،  بیابان به مناطق دارای اقلیم خشک و فرا خشک که میزان متوسط بارندگی سالیانه آن کمتر از 150 میلی متر و درصد پوشش گیاهی چند ساله آن کمتر از 5 درصد باشد اطلاق می شود.

 بر همین اساس حدود نيمي از اراضي اين استان ( 2/5 میلیون هکتار) فاقد پوشش گياهي است. اين اراضي بيشتر در بخش هاي جنوبي و شرق استان شامل کویر مرکزی، كوير حاج عليقلي ، شق بيارجمند و … قرار داشته و شامل شوره زار، كفه هاي رسي و نمكي ، سنگلاخ ، اراضي بدلند و ناهمواريهاي ماسه اي و … مي باشندوهمچنين سطح بسيار زيادي از اراضي استان ( به خصوص در نواحي مركزي آن) داراي پوشش بسيار كم و ضعيف است.

عوامل بيابانزائي:

عوامل پيدايش بيابان بطور كلي به دو بخش طبيعي و انساني تقسيم ميشوند. عوامل طبيعي كه مسبب عمده بيابانهاي جهان است. شامل اقليم (يا به زبان ساده تر كمبود بارندگي كه اين عامل مهم خود ناشي از  قرار گرفتن در عرضهاي مياني كره زمين، دوري از دريا، محصور شدن بواسطه ارتفاعات، نوع پوشش سطح زمين و .... حادث مي شود). ژئومرفولوژي منطقه كه شامل سازندهاي زمين شناسي ، پستي وبلندی و كيفیت خاك و آب منطقه مي باشد.

عوامل انساني شامل: تخريب گياه ، تخريب آب و تخريب خاك به هر شكل و نوعي باشد نظير چراي بي رويه ،قطع درختان ، بوته كني ، استفاده بي رويه از آبهاي زير زميني ، كشاورزي در اراضي غير مستعد، آبياري نامناسب و... است.

 

بر اساس مطالعات صورت گرفته در سطح استان سمنان در خصوص عوامل موثر و شدت بیابانزایی که در چهار کلاس بیابانزائی قرار گرفته

 اند.

1.شدت بیابانزائی خیلی شدید با بیشترین سطح (بیش از 46 درصد کل استان) شامل اراضی فاقد پوشش گیاهی جنوب استان را پوشش می دهد.

 2.شدت بیابانزائی زیاد در سطحی معادل 13 درصد استان اغلب در حاشیه کویر و برخی مناطق کالپوش ، فرومد، غرب ایوانکی و ... قراردارد.

3. شدت بیابانزایی متوسط با مساحت نزدیک به 37 درصد کل استان را در بر می گیرد.

  4.شدت بیابانزائی کم با کمترین سطح معادل 4 درصد که عامل اصلی بیابانزائی در آن تخریب گیاه به واسطه چرای بی رویه وشیب زیاد اراضی می باشد و عمدتا در بخشهای شمالی استان قرار دارند.

  عوامل غالب بيابانزايي و درصد گستردگي آنها در سطح استان:

الف : عوامل غالب طبیعی :

1-نوع اقليم حاكم با 58 درصد از سطح كل استان

2-شرايط ژئومرفولوژيكي با 2/6 درصد از سطح كل استان

3-محدوديتهاي كمي و كيفي منابع آب و خاك با 17 درصد

ب – عوامل غالب انساني :

1-بوته كني با 24/0 درصد

2-چراي بي رويه با 2/15 درصد

3-تغییر كاربري اراضي غیر اصولی با 15/0 درصد

4- افت سطح  سفره آب زيرزميني با 07/3 درصد

5- عدم مديريت صحيح اراضي با 14/0 درصد از سطح كل استان

فرسایش بادی در استان سمنان

استان سمنان بعنوان یک استان با سيماي عمدتا بياباني (سومین استان بیابانی کشور) بشدت با اين معضل درگير بوده و پروسه فرسایش بادی و عوارض ناشی از آن ، هر ساله خسارت بسیار زیادی را به تاسیسات اقتصادی و منابع زیستی آن وارد میکند، که این مناطق کانون بحرانی فرسایش بادی نامیده می شود.

بطور خلاصه سطحی بالغ بر 1371675 هکتار از اراضی استان در 19 منطقه تحت تاثیر فرسایش بادی (بعنوان یکی مهمترین جنبه های بروز پدیده بیابانزایی) قرار دارد، كه حدود 535173  هکتار آن بعنوان کانون های بحرانی فرسایش بادی شناخته شده که خسارت آن سالانه بطور متوسط 330 میلیارد ریال است.

خطرات بيابانزائي :

1-نابودي پوشش گياهي و منابع توليد علوفه

2- افزايش روان اب سطحي و خطر سيل

3-شور شدن اراضي و كاهش حاصلخيزي خاك و توليد مزارع تحت تاثير گردو غبار

4- فرسايش بادي و افزايش گرد و غبار در سطح منطقه

5-نابودي منابع آب و افت سطح آب زير زميني

6-تخريب و ایجاد خطر در خطوط مواصلاتي

7-نابودي حيات وحش و زوال محيط زيست

8-افزايش بيماريهاي مانند بیماریهای تنفسي در اثر گرد و غبار حاصل از فرسايش بادي

اقدامات انجام شده در استان سمنان

جمهوري اسلامي ايران به اذعان سازمانهاي ذيربط بين المللي بعنوان يكي از موفق ترين كشورهاي جهان در زمينه كنترل فرسايش بادي (بعنوان يكي از مهمترين مصاديق پديده بيابانزايي) بوده است كه توانسته در طول چهار دهه گذشته با اجراي عمليات كنترل فرسايش بادي و بيابانزدائي خسارات ناشي از اين پديده  را كنترل نمايد.

 مجموع اين اقدامات توانست نام ايران را در شمارِ يکی از 5 کشور ممتازِ جهان در امر تثبيت شن های روان مطرح ساخته و حتی سبب دعوت از ايران برای دراختيارگذاردن تجربياتِ مفيد خويش به برخی از کشورهای منطقه شده است.

حاصل این اقدامات در سطح کشور انجام عملیات مقابله با بيابان زایي و كنترل فرسايش بادي در سطحی بیش از 2 ميليون هكتار می باشد.

در اين راستا اداره كل منابع طبيعي استان سمنان از اولين استانهاي پيشگام در اين زمينه بود. این اداره طبق وظايف خود و براي مقابله با اين پديده مشكل ساز، از سال 1347 با سختي و مشقت فراوان، براي كنترل فرسايش بادي اقدام به انجام عمليات بيولوژيك (نهالكاري) بعنوان موثرترین و كارآمدترين عمليات در مناطق بیابانی بخصوص اطراف شهرها ، روستاها و راههاي مواصلاتي نموده كه نتيجه آن علاوه بر كنترل اين پدیده، در بسيار از اين مناطق باعث ايجاد فضاي سبز و تلطيف هوا ، ترسيب كربن ، توليد

علوفه و .... شده است.

تاثير اين اقدامات بنحوي بود كه بسياري از ساكنين محلهاي فوق مشكلات و نگراني هاي گذشته را فراموش نمودند.

ولي بايد در ذهن داشته باشيم شرايط محدود كننده اكوسيستم هاي بياباني از جمله كمبود بارندگي و پراكنش نامناسب ، تبخير و تعرق شديد، تشكيلات شور زمين شناسي، درجه حرارت بالا، وزش بادهاي شديد و حركت ماسه هاي روان ، لايه هاي سخت خاك و.... همگي موجب سختي انجام عمليات بيولوژيك و كشت گياهان محدودي در اين مناطق بوده بطوريكه در ابتداي كار بسياري از افراد اين كار را غير ممكن مي پنداشتند و پس از موفقيت، از آن بعنوان معجزه ياد نمودند.

يكي از گياهاني كه در اين مهم بسيار مثمر ثمر بود درختچه تاغ ميباشد. اين درختچه در آب و هوای خشک و زمينهای سنگين و شور نواحی کويری و همچنين در خاکهای سبک و شنی رشد و نمو می کند.

به همين دليل از اهميت بسزايی در رابطه با تثبيت شنهای روان در مناطق کويری کشور برخوردار است.

تاغ بدليل حفظ رطوبت خاک موجب رشد و نمو ساير گياهان طبيعی نیز می شود، بطوری که منطقه تاغ کاری شده پس از مدتی به صورت مرتع مشجری در می آيد .

مشكل اين گياه همانند ديگر گياهان مناطق بياباني، رشد كند و بطئي آن است كه از زمان استقرار تا به رشد كامل رسيدن آن بسياري طولاني است .

 ولي آنچه مهم است پس از استقرار با توجه به نيازهاي بسيار كم و مقاومت بي نظیر آن در شرايط نامناسب محيطي به مانند سد مستحكمي از شدت بادها در سطح خاك كاسته و باعث كاهش و كنترل فرسايش بادي مي گردد.

در مجموع اقدامات این اداره کل در جهت جلوگيري از بيابانزايي و كنترل فرسايش بادی بشرح ذیل می باشد:

1-اقدامات تشويقي و حمايتي به منظور  حفظ پوشش گياهي منطقه و ايجاد راهكارهايي جهت اين منظور با مشاركت ساكنين منطق

2-انجام مطالعات مدیریت مناطق بیابانی و كنترل كانونهاي فرسايش بادي در سطح استان

3-انجام مطالعات بيابانزدايي و مديريت جنگلهاي دست كاشت بياباني

4-اجراي طرحهاي  تثبيت تپه هاي ماسه اي (احداث بادشكن)

5-انجام پروژه هاي نهالكاري  و بذركاري در سطح  استان با استفاده از گونه هاي گياهي مقاوم تاغ ، آتريپلكس، قره داغ ، اسكمبيل و ...

6-حفاظت ، مراقبت و آبياري پروژه هاي اجراء شده

7-انجام پروژه کنترل هرز آب جهت توسعه پوشش گیاهی در اراضی بیابانی استان

8-اجراي طرحهاي مديريت جنگلهاي بياباني دست كاشت در تاغزارهاي دست كاشت قديمي.

9-اجرای طرحهای توانمندسازی در روستاههای مناطق بیابانی (طرح ترسیب کربن)

طرح ترسیب کربن

طرح ترسیب کربن نیز از طرح های بین المللی برای مدیریت اراضی بیابانی با محوریت مشارکت مردمی است.

در این طرح که با مشارکت برنامه عمران ملل متحد و صندوق جهانی تسهیلات زیست محیطی از سال 1392 در استان اجرا می شود، ضمن توجه به معیشت و زندگی روزمره مردم، زمینه های لازم برای کاهش فشار بر پوشش گیاهی فراهم می شود.

 هم اکنون این پروژه، در روستاهای محدوده حاشیه کویر مرکزی در جنوب شهرستان های دامغان و شاهرود و روستاهای کلاته های شرقی و فرومد شهرستان میامی، در مجموع 30 روستا با جمعیتی بالغ بر 14608 نفر و مساحت 1 میلیون و 170 هزار هکتار در حال اجرا است.

در حال حاضر و در جهت کنترل و تثبیت ماسه های روان در کانونهای بحرانی فرسایش بادی، اداره کل منابع طبیعی استان سمنان اقدام به متمرکز کردن پروژه های مطالعات و اجرایی بیابانزدائی خود را در این مناطق نموده است.

به این منظور تاکنون در سطح استان حدود 113000 هکتار تاغزار  دست کاشت موفق ایجاد نموده است، که تا حدود زیادی معضل فرسایش بادی ، بخصوص در اطراف شهرها و راههای اصلی استان کنترل نموده است.

 در سال 1399 نیز از محل صندوق توسعه ملی و درآمد عمومی حدود 70 میلیارد ریال اعتبار برای عملیات اجرایی مقابله با گرد و غبار و فرسایش بادی در استان سمنان مصوب گردید است که عملیات اجرایی آن که در سطح 7 شهرستان بیابانی استان در حال اجرا میباشد و شامل:

آبیاری نهالکاری های سنواتی گذشته حدود 4500 هکتار

مدیریت رواناب همراه با عملیات بیولوژیک 1200 هکتار

مدیریت جنگلهای دست کاشت بیابانی  1325 هکتار

احداث بادشکن غیرزنده بر روی تپه های ماسه ای  40 کیلومتر

عملیات قرق و مدیریت چرا 7400 هکتار

اضافه کردن دیدگاه جدید

Image CAPTCHA
لطفا اعداد موجود در عکس را در این کادر وارد نمایید.
لطفا جهت تسهیل ارتباط خود با مرات نیوز، در هنگام ارسال پیام این نکات را در نظر داشته باشید

1.ارسال پیام های توهین آمیز به هر شکل و با هر ادبیاتی با اخلاق و منش اسلامی ،ایرانی ما در تناقض است لذا از ارسال اینگونه پیام ها جدا خودداری فرمایید.
2.از تایپ جملات فارسی با حروف انگلیسی خودداری کنید.
3.از ارسال پیام های تکراری که دیگر مخاطبان آن را ارسال کرده اند خودداری کنید.