تصاویر خبری استان سمنان با شبکه اطلاع رسانی مرآت
تصاویر خبری استان سمنان با شبکه اطلاع رسانی مرآت
تصاویر خبری استان سمنان با شبکه اطلاع رسانی مرآت
تصاویر خبری استان سمنان با شبکه اطلاع رسانی مرآت
تصاویر خبری استان سمنان با شبکه اطلاع رسانی مرآت
تصاویر خبری استان سمنان با شبکه اطلاع رسانی مرآت
تصاویر خبری استان سمنان با شبکه اطلاع رسانی مرآت
تصاویر خبری استان سمنان با شبکه اطلاع رسانی مرآت
تصاویر خبری استان سمنان با شبکه اطلاع رسانی مرآت
شبکه اطلاع رسانی مرآت استان سمنانشبکه اطلاع رسانی مرآت استان سمنانشبکه اطلاع رسانی مرآت استان سمنانشبکه اطلاع رسانی مرآت استان سمنانشبکه اطلاع رسانی مرآت استان سمنانشبکه اطلاع رسانی مرآت استان سمنانشبکه اطلاع رسانی مرآت استان سمنانشبکه اطلاع رسانی مرآت استان سمنان

تصویر روز

پیشخوان روزنامه ها

تصاویر شبکه اطلاع رسانی مرآت استان سمنان

آخرین اخبار

استاد و پژوهشگر ادبیات فارسی در گفتگو با مرآت:
رمز جاودانگی حافظ، روح عاشق و آزاده او است/ ریاستیزی در اشعار حافظ موج می زند
استاد و پژوهشگر زبان و ادبیات فارسی با بیان اینکه روح عاشق و آزاده حافظ اصلی ترین رمز جاودانگی او است گفت: عشق، جوهره اصلی انسان مدنظر این شاعر بزرگ ایرانی است.

به گزارش خبرنگار مرآت، 20 مهر در تقویم رسمی کشور به پاس بزرگداشت  شاعر برجسته ایرانی، حافظ شیرازی، به عنوان روز حافظ نامگذاری شده است. در همین خصوص حسن یعقوبی استاد محبوب ادبیات فارسی سمنان با حضور در دفتر شبکه اطلاع رسانی مرآت به سوالات خبرنگار مرآت پیرامون ابعاد شخصیتی حافظ شیرازی و ویژگی های اشعار وی پاسخ داد.

متن این گفتگو را در ادامه می خوانید:

مرآت-  کدام ویژگی از حافظ  شاعری ماندگار و برجسته ساخته است؟

حافظ به عنوان شخصیتی ماندگار در تاریخ، فرهنگ و ادبیات کشور ما شناخته شده است و حتی فراتر از مرزهای ایران نیز عاشقان و مریدان فراوانی داشته و دارد. از آغاز شکل گیری شعر فارسی شاعران فراوانی داشته ایم اما هیچ کدام به اندازه حافظ در میان مردم حضور ندارند و به اندازه حافظ با مردم مانوس نیستند. حافظ به نوعی متفاوت از سایر شعرا است و این تفاوت موجب شده است که ممتاز شده و هنوز که هنوز است دیوان حافظ را گرامی و بزرگ می داریم و از آن بهره می گیریم. به اعتقاد من رمز جاودانگی حافظ، روح عاشق و آزاده او است همانطور که خودش نیز می گوید:
هرگز نمیرد آن که دلش زنده شد به عشق
ثبت است بر جریده عالم دوام ما

این بیت به نوعی پیش بینی حافظ از حضور مستمر و مداوم او در ذهن مردم در ادوار مختلف تاریخ است.

مرآت- ویژگی های اصلی اشعار حافظ چیست؟

ویزگی های ممتاز شعر حافظ را می توان در سه بخش تقسیم بندی کرد. یکی از آنها توانمندی شگفتی است که حافظ از لحاظ ادبی و هنری دارد. برخی او را لسان الغیب یا ترجمان اسرار نامیده اند که این القاب شاید به نوعی جفای در حق او باشد چراکه شاید اینگونه برداشت شود که او نقشی در اشعار و توانایی بی نظیرش نداشته است. حافظ انسانی است که از لحاظ تسلط بر فنون و مهارت های ادبی استاد است و این اشراف حافظ موجب شده است آثار بی نظیری خلق شود. در حقیقت یکی از مهمترین ویژگی های شعر حافظ رعایت تناسبات ادبی است. حافظ برای استفاده از واژگان مختلف در اشعار خود دلایل فنی و هنری خود را داشته که این امر ناشی از ذهن پرورش یافته و آماده او است.

ویژگی دیگر حافظ، پیوند او با کتاب الهی و قرآن کریم دارد. حافظ ارتباط قلبی زیادی با سرچشمه وحی داشته است و این موضوع در جای جای اشعارش نیز دیده می شود. این موضوع نیز بی تاثیر در جاودانگی شعر حافظ نبوده است.
نکته سوم نیز هوشیاری و دردمندی اجتماعی حافظ است. حافظ در جامعه ای زندگی می کند که پر از تنش و مشکلات عدیده سیاسی و اجتماعی است. جامعه آن عصر پر از ریاکاری و تظاهری است. یکی از سیاسی ترین شعرهای تاریخ ادبیات ما اشعار حافظ است. این نشان می دهد که حافظ بسیار عریان بر جریانات سیاسی وقت خود تاخته است. به عنوان مثال ریاستیزی در اشعار حافظ موج می زند.
باده نوشی که در او روی و ریایی نبود
 بهتر از زهدفروشی که در او روی و ریاست

این شعر به وضوح نشان می دهد که حافظ از ریاکاری در جامعه خود به شدت عصبانی است.

آتش زهد و ریا خرمن دین خواهد سوخت
حافظ این خرقه پشمینه بینداز و برو

اشعاری از این جنس به کرات در اشعار حافظ دیده می شود.

مرآت- گفته می شود حافظ بارها نسبت به ویرایش اشعار خود اقدام کرده است. در این خصوص توضیح دهید.

البته در مورد زندگی حافظ اطلاعات دقیقی وجود ندارد اما آنچه که صاحب نظران به آن رسیده اند این است که حافظ بارها و بارها اشعار خود را ویرایش کرده است.

بدون تردید حافظ با این استعداد عمیق هنری می بایست هزاران هزار غزل می سروده است اما چرا حجم اشعار وی کم است؟ این امر نشان می دهد خود حافظ بسیاری از اشعار خود را شایسته انتشار ندیده و کنار گذاشته است.

اما اینکه نسخه های زیادی از اشعار حافظ وجود دارد در شعرای زیادی دیده می شود و دلیل این موضوع نیز عدم وجود امکانات چاپ و نشر در ادوار دور بوده است.

کاتبانی این اشعار را نوشته اند و بعدها دست به دست چرخیده است و حتی در این میان تعدادی از کاتبان با اعتماد به نفسی که داشتند آنرا تغییرات جزیی می دادند.

حتی در برخی از موارد گرایش های مذهبی کاتبان به تغییر برخی اشعار انجامیده است.

مرآت- آیا ارزش و جایگاه حافظ در دوران زندگی او در جامعه شناخته شده بود و یا اینکه وی از جامعه عصر خود طرد و منزوی بود؟

عرض کردم که از زندگی دقیق حافظ اطلاعات زیادی موجود نیست اما آنچه گفته می شود این است که حافظ نه تنها در شیراز بلکه در سراسر قلمرو ایرانیان شناخته شده بوده است و او را به عنوان شاعر فاضل می شناخته اند البته این نکته را هم باید در نظر گرفت که امکانات عصر حافظ را نباید با شرایط کنونی مقایسه کرد.

مرآت- گفته می شود اشعار حافظ اصطلاحا تاویل پذیر و یا تفسیر پذیر است. این موضوع را مثبت تلقی می کنید یا منفی؟ اینکه مخاطب اشعار حافظ مبهم است.

شعر حافظ یک ویژگی منحصر به فردی دارد که آن هم آیینگی اشعار او است یعنی هرکس که اشعار حافظ را می خواند گویا در برابر آیینه ای قرار گرفته است و خود را در اشعار حافظ می بیند.

این آیینگی شعر حافظ به همراه غنای ادبی آن موجب شده است که اشعار حافظ چندلایه باشد و هرکس به فراخور درک و نیاز خود با لایه هایی از شعر حافظ مانوس می شود. لذا این عامل است که باعث می شود اشعار حافظ در محیط های مختلف نظیر مجالس دینی و نیز مجلس شادی و یا در کلاس های فلسفه و عرفان خوانده شود.

از طرفی دیگر ایهام و ابهام شعر حافظ به کارکردهای اجتماعی اشعار او در آن دوره نیز بر می گردد چرا که امکان طرح مستقیم بسیاری از موضوعات وجود نداشته است.

مرآت- در خصوص ابعاد جهانی اشعار حافظ چه نظری دارید؟

البته یک نکته در همین خصوص و در ادامه سوال قبلی وجود دارد که شعر حافظ به علت تاویل پذیر بودن آن و نیز بکارگیری کلمات ویژه ادبیات فارسی امکان ترجمه با حفظ محتوای دقیق را ندارد. به عنوان مثال برای واژه پیر مغان یا رند که ویژه اشعار حافظ است چه کلمه جایگزینی در سایر زبان ها می توان ارائه داد؟ با این وجود بسیاری از اندیشمندان و شعرای جهان شیفته حافظ شده اند که در این خصوص می توان از گوته آلمانی نام برد. گوته عاشق حافظ بود چراکه متفکران عالم عمق اشعار حافظ را درک می کنند.

مرآت- جایگاه انسان کامل در اشعار حافظ چیست؟

حافظ به انسان اشارات فراوانی دارد. انسان مورد نظر حافظ انسانی است آزاده و عاشق. از دید حافظ عشق جوهره اصلی انسان است.

هر آن کسی که در این حلقه نیست زنده به عشق
بر او نمرده به فتوای من نماز کنید

حافظ معتقد است انسانی که در وجود او عشق وجود نداشته باشد اصلا انسان نیست‌.
موضوع دیگر هم آزادگی و عدم تعلق به امور است که بارها مورد تاکید حافظ قرار گرفته است.

انسان مورد نظر حافظ کسی است که بهر امانتی که کوهها و آسمان ها از پذیرش آن ناتوان بودند بر دوش گرفته است.

آسمان بار امانت نتوانست کشید
قرعه فال به نام من دیوانه زدند

ویژگی دیگر نیز اخلاص و عدم ریاکاری است که حافظ بارها به مبارزه با آن رفته است.

اساسا یکی از مهمترین ویژگی هایی که شعر حافظ را منحصر به فرد و برجسته کرده است آرمانگرایی و ترسیم مدینه فاضله است. به عبارتی چهره ای که حافظ از جهان مورد نظر خود ارائه می کند آرمانی و مطلوب است لذا انسان ها از این آرمانگرایی ذاتا استقبال می کنند.

جنگ هفتاد و دو ملت همه را عذر بنه
چون ندیدند حقیقت ره افسانه زدند

حافظ در جستجوی دنیایی پر از صلح و آشتی است لذا این نگاه هم موجب استقبال و اشتیاق مردم در اعصار مختلف شده است.

مرآت- آیا ابعاد پنهان بیشتری در شعر و شخصیت حافظ وجود دارد که نیاز باشد ادب شناسان به آن بپردازند؟

بله، قطعا همینطور است. با وجود اینکه تلاش ها و پژوهش های فراوانی در خصوص اشعار حافظ شیرازی صورت گرفته است اما معتقدم لایه های زیادی از اشعار وی همچنان نیازمند بررسی های بیشتر است.

مرآت- در پایان بفرمایید به کدامیک از غزل های حافظ علاقه بیشتری دارید؟

منم که شهره شهرم به عشق ورزیدن
منم که دیده نیالوده‌ام به بد دیدن

وفا کنیم و ملامت کشیم و خوش باشیم
که در طریقت ما کافریست رنجیدن

به پیر میکده گفتم که چیست راه نجات
بخواست جام می و گفت عیب پوشیدن

مراد دل ز تماشای باغ عالم چیست
به دست مردم چشم از رخ تو گل چیدن

به می پرستی از آن نقش خود زدم بر آب
که تا خراب کنم نقش خود پرستیدن

به رحمت سر زلف تو واثقم ور نه
کشش چو نبود از آن سو چه سود کوشیدن

عنان به میکده خواهیم تافت زین مجلس
که وعظ بی عملان واجب است نشنیدن

ز خط یار بیاموز مهر با رخ خوب
که گرد عارض خوبان خوش است گردیدن

مبوس جز لب ساقی و جام می حافظ
که دست زهدفروشان خطاست بوسیدن

مصاحبه و تنظیم: مسعود تبریزی
عکس: محمد نجم

انتهای پیام
شبکه اطلاع رسانی مرآت استان سمنان

اضافه کردن دیدگاه جدید

Image CAPTCHA
لطفا اعداد موجود در عکس را در این کادر وارد نمایید.
لطفا جهت تسهیل ارتباط خود با مرات نیوز، در هنگام ارسال پیام این نکات را در نظر داشته باشید

1.ارسال پیام های توهین آمیز به هر شکل و با هر ادبیاتی با اخلاق و منش اسلامی ،ایرانی ما در تناقض است لذا از ارسال اینگونه پیام ها جدا خودداری فرمایید.
2.از تایپ جملات فارسی با حروف انگلیسی خودداری کنید.
3.از ارسال پیام های تکراری که دیگر مخاطبان آن را ارسال کرده اند خودداری کنید.

بازگشت به ابتداي صفحه